Przegląd Anarchistyczny to półrocznik prezentujący artykuły z zakresu radykalnej krytyki społecznej i praktycznej realizacji alternatywnych koncepcji politycznych. Zawartość pisma zainteresuje nie tylko anarchistów. W najnowszym numerze m.in. działy poświęcone: przemianom i walkom społecznym w Ameryce Łacińskiej, ruchowi autonomii robotniczej podczas rewolty lat 60. i 70. we Włoszech oraz krytyce państwowej koncepcji resocjalizacji i kontroli społecznej. Poza tym wywiad z prof. Wodiczką, artykuły poświęcone historii wolnościowej lewicy i wiele innych.

Spis treści

DZIAŁ: AMERYKA ŁACIŃSKA - STRATEGIE DOMINACJI I DROGI OPORU

Jarosław Urbański "NIEWOLNICTWO I NARODZINY KAPITALIZMU"
Niewolnictwo, kojarzone potocznie z okresem starożytności, przewija się przez całe nasze dzieje, aż do dziś. Niewolnictwo w czasach kapitalizmu (od jego zarania w XV wieku) było ważnym elementem ekspansji gospodarczej, pozwalającym na wykorzystanie nowoodkrytych ziem Ameryki Łacińskiej, akumulację kapitału i przeprowadzenie przeobrażeń sposobu produkcji. Niewolnictwo zatem jest integralną częścią zarówno historii Ameryki Łacińskiej jak też kapitalizmu.

Beverly J. Silver, Eric Slater "REWOLUCJA NIEWOLNIKÓW NA KARAIBACH NA PRZEŁOMIE XVIII I XIX w."
Zyski osiągane przez Francję oraz wolną część mieszkańców jej koloni, na Santo Domingo i w innych krajach, gdzie wykorzystywano niewolników, stały się zarzewiem walk frakcyjnych pomiędzy wolną ludnością oraz pomiędzy kolonią a metropolią.

Jan Sowa "KORZENIE NIERÓWNOŚCI. ZNACZENIE KOLONIALIZMU DLA ROZWOJU KAPITALIZMU"
wielki obszar biedy i zacofania, jakim jest Trzeci Świat, stanowi historyczny produkt rozwoju globalnej gospodarki kapitalistycznej (...) Zachód nie podbił świata dzięki wyższości swoich ideałów, wartości czy religii, lecz dzięki przewadze w stosowaniu zorganizowanej przemocy.

Maciek Wiśniewski "OAXACA: SPRAWIEDLIWOŚĆ ALBO BARBARZYŃSTWO"
Przez ostatnie niemal dwa lata położony na południu Meksyku stan Oaxaca jest scenerią ludowego powstania, którego centrum jest stolica, miasto Oaxaca de Juárez, ale proces polityczny, który rozpoczął się wraz z samoorganizacją sektorów wykluczonych rozlał się także na okalającą go prowincję.

LUD ZJEDNOCZONY NIE BĘDZIE ZWYCIĘŻONY!
Wywiad z Andresem Ortega, prawnikiem z broniącej więźniów politycznych organizacji LIMEDDH, w meksykańskim stanie Oaxaca.

Jorge Alonso "MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA O SYTUACJI RUCHÓW ANTYSYSTEMOWYCH"
Tegoroczne seminarium odbywało się pod patronatem Immanuela Wallersteina. W swoim referacie stwierdził, że przed rokiem 1968 r., strategie tego typu ruchów polegały na dążeniu do przejęcia władzy, aby za jej pomocą zmieniać świat. Dziś wybiera się działanie w stylu zapatystowskiej "Innej Kampanii".

Mariusz Doluk "WENEZUELA NA ROZDROŻU"
Każda zainteresowana wenezuelskimi przemianami osoba natychmiast znajduje się na polu bitwy propagandowej dwóch najgłośniejszych frakcji (...) wtłaczającą niemal każdego do któregoś z dwóch zwalczających się obozów na modłę hasła: "kto nie jest z nami, jest przeciwko nam".

Rafael Uzcátegui "WENEZUELA: REPRESJE WOBEC PROTESTÓW SPOŁECZNYCH"
Pomiędzy październikiem 2005 r. a sierpniem 2006 r. zastosowano represje wobec 58 demonstracji. Jeśli dodamy do tego 16 protestów brutalnie rozpędzonych pomiędzy październikiem a listopadem 2006 r., liczba przypadków wzrośnie do 74. Dwóch studentów zmarło w tym roku w wyniku policyjnej interwencji. Liczby te stoją w sprzeczności z oficjalnymi deklaracjami uznającymi, że represje wobec protestów należą do przeszłości.

NOAM CHOMSKY O "BANKU POŁUDNIA"
Bank Południa jest krokiem w kierunku integracji krajów Ameryki Południowej. Czy może to osłabić międzynarodowe instytucje finansowe? Tak, może. W gruncie rzeczy już zostały one osłabione. Międzynarodowy Fundusz Walutowy został właściwie wyrzucony z Ameryki Południowej.

BRAZYLIA - ŚMIERTELNE PODZIAŁY
Wywiad z doktorem Konradem Miciukiewiczem z Instytutu Socjologii Uniwersytetu A. Mickiewicza w Poznaniu. "Recife, skupia największe w Brazylii nierówności społeczne. Podobnie jak w innych wielkich miastach zaznacza się tam niezwykle silna tendencja do koncentracji kapitału, bogactwa i rozwoju, z drugiej strony do kumulacji ubóstwa z całego i tak już najbiedniejszego regionu Brazylii."

Kubański Ruch Wolnościowy "ATMOSFERA NA KUBIE ZMIENIA SIĘ"
Radykalne "samorządowe" propozycje pojawiające się na Kubie to tylko nowy sposób na to, żeby pracownicy utożsamiali się z przedsiębiorstwami państwowymi (...) pozwala to elitom władzy na przetrwanie i odtworzenie możliwości kontrolowania robotników.

Marie Trigona "ODWRACAJĄC LOGIKĘ KAPITALIZMU. ODZYSKANE PRZEDSIĘBIORSTWA W ARGENTYNIE"
Argentyńskie fabryki prowadzone przez pracowników dają przykład całemu światu, że załoga bez szefa albo właściciela może prowadzić firmę i to nawet z lepszym skutkiem.

CO TO JEST HORYZONTALIZM?
Struktura społeczna partii politycznych jest jak piramida - zmusza cię do bycia posłusznym osobie, która jest ponad tobą chyba, że to ty jesteś szefem. Tutaj, kiedy policja przyszła do budynku, a nasze zgromadzenie sąsiedzkie go okupowało, spytaliśmy siebie samych, kto jest za to odpowiedzialny, spojrzeliśmy po sobie i powiedzieliśmy: "każdy".

DZIAŁ: KONTROLA SPOŁECZNA

Damian Kaczmarek, Jarosław Urbański "POLICJA ARESZTUJE ABORYGENÓW"
Jak pokazuje zachowanie dziennikarzy po akcji policyjnej w Słupsku, media znów rozłożyły "parasol ochronny" nad nowymi władzami. Nie ma jednak żadnych wątpliwości, że nie był to odosobniony przypadek. Mamy poważny problem z narastającą brutalnością policji i autorytaryzmem instytucji państwa, bez względu na opcję polityczną kolejnych rządów. Media głównego nurtu nie chcą jednak dostrzec tego faktu, sprowadzając poważny problem społeczny do poziomu pojedynczych incydentów.

PROTESTY - POLICJA - REPRESJE
Komenda Główna Policji (KGP) publikuje dane statystyczne dotyczące organizacji protestów społecznych oraz tzw. zabezpieczania ich przez siły policyjne. W najnowszym, krótkim raporcie za 2007 rok, podaje, że odbyło się 1430 protestów społecznych.

Artur Konowalik "TAK WYGLĄDA TUTAJ PRAWO... LIST WIĘŹNIA Z ZAKŁADU KARNEGO"
Resocjalizacja, to słowo jest jakąś niedorzecznością. Nie ma tutaj żadnej resocjalizacji, to jest tylko termin, który jest wymyślony przez polityków i nie odnajduje się w polskich więzieniach.

Piotr Kropotkin "WE FRANCUSKIM WIĘZIENIU"
Jeśli poprzednio, gdy człowiek znajdował się na wolności, męczyło go jednostajne zajęcie, którego nie mógł nigdy wypełnić w sposób należyty, albo jeśli nie polubił nadmiernej, licho opłacanej pracy, na którą skazany jest robotnik, to w więzieniu niechęć ta zamienia się wprost w nienawiść.

Michel Foucault "PRZEWODNIK DO NIEFASZYSTOWSKIEGO ŻYCIA. PRZEDMOWA DO ANTY-EDYPA"
Nie chodzi jedynie o historyczny faszyzm Hitlera czy Mussoliniego, który tak efektywnie zmobilizował pożądanie mas, ale faszyzm w nas wszystkich, w naszych głowach, w naszym codziennym zachowaniu, faszyzm, który zmusza nas, abyśmy kochali władzę i pożądali właśnie tego, co nad nami panuje i co poddaje nas wyzyskowi.

Dorota Jędruch "NAUKA CZYTANIA"
Przestrzenie publiczne miasta były zawsze miejscem komunikacji władzy z poddanymi, polem agitacji, ćwiczeniem z oficjalnej estetyki, aktualnej wizji architektury, popisem administrowania, kierowania ruchem, aktywnością i codziennością mieszkańców.

DZIAŁ: KANON LEKTUR

Jarosław Urbański "PRYWATYZACJA JAKO ŹRÓDŁO CIERPIEŃ"
"Poskładana" na nowo jednostka wcale nie stała się szczęśliwsza. Kapitalistyczny porządek rekonstruuje różnice klasowe, spychając i marginalizując wszystkich tych, których uzna za mniej lub w ogóle nie przydatnych z perspektywy własnej logiki funkcjonowania.

DZIAŁ: KULTURA I HISTORIA

ARTYSTA POZA LIBERALNYM KONSENSUSEM
Wywiad z profesorem Krzysztofem Wodiczką. "Duża część tradycji awangardowej w sztuce była pod silnym wpływem anarchistycznych wizji i utopii czy organizacji, albo tendencji anarchistycznych. Duża część poststrukturalizmu i dekonstrukcji - Deleuze, Foucault, Kristeva. Właściwie można byłoby dalej ciągną: Balibar, Rancier, Mouffe czy Badiou - tam jest tendencja anarchistyczna, czyli w tym sensie jestem jej częścią."

Michał Przyborowski "SPÓŁDZIELNIA "SŁOWO" W ŁODZI 1946-1949"
Po wojnie, wśród odradzającej się w Polsce działalności spółdzielczej anarchiści mieli swój akcent. Z wojny ruch anarchistyczny wyszedł mocno przetrzebiony, a samą wojnę przeżyło zaledwie kilkunastu działaczy.

Damian Kaczmarek "ANARCHIZM W PUBLIKACJACH ZWARTYCH W OKRESIE PRL"
Okres pomiędzy 1945 a 1989 rokiem stanowi "białą plamę" w dziedzinie poważniejszych badań nad anarchizmem. Przez te ponad 40 lat wydanych zostało raptem kilkanaście pozycji, które można określić mianem monograficznych. Większość z nich w większym lub mniejszym stopniu opracowane zostało w sposób niechlujny, powierzchowny i ze z góry założoną tezą o podbudowie ideologicznej.

DZIAŁ: OSTATNIE OGNIE W PORTO MAGHERA

OD REKONSTRUKCJI DO GORĄCEJ JESIENI - WALKI KLASOWE WE WŁOSZECH
W LATACH 1968-1973
Włoska klasa robotnicza w 1968 r. stanęła w pierwszym szeregu światowej rewolty przeciw kapitalistycznemu wyzyskowi.

OPERAISMO
Pod koniec lat 50. oraz na początku 60. we Włoszech wyłonił się radykalny lewicowy nurt polityczny. Nurt ten odrzucał socjaldemokrację PCI i PSIoraz prowadzoną przez nie politykę narodowej odbudowy. Wniósł on teoretyczną broń do radykalnego obalenia stosunków społecznych.

ZWIĄZKI ZAWODOWE KONTRA AUTONOMIA ROBOTNICZA
Po II wojnie światowej ruch związkowy we Włoszech dzielił się na politycznie zorientowane związki podlegające ogromnym naciskom ze strony USA w celu odizolowania komunistów.

HISTORIA STREFY PRZEMYSŁOWEJ PORTO MARGHERA
Budowa drugiej strefy przemysłowej miała w założeniu zapewnić kontrolę nad lokalnym proletariatem.

HISTORIA KOMITETÓW PRACOWNICZYCH W PORTO MARGHERA
Jednym z naszych pierwszych celów było przemienienie walki o własne potrzeby materialne w walkę masową. Grupa robotników, podzielających nasze cele dotyczące kwestii organizacji i jej charakteru, doprowadziła do naszego pierwszego zjazdu zakładowego, który odbył się we wrześniu 1967 r.

ZORGANIZOWANA AUTONOMIA KLASY ROBOTNICZEJ. HISTORIA POTERE OPERAIO VENETO-EMILIANO
Potere Operaio była początkowo nazwą kilku lokalnych grup, które zwracały się do klasy pracującej niezależnie od związku zawodowego.

"ROBOTNICY POWINNI WZIĄĆ SPRAWY WE WŁASNE RĘCE"
Fragment wywiadu z Italo Sbrogio podejmującego temat polityki reprezentacji i próby zrealizowania odmowy pracy wewnątrz fabryki.

Komitet Robotniczy Porto Marghera "ODMOWA PRACY"
Jesteśmy wolni, by każdego ranka wstać i iść do pracy. "Bez pracy nie ma kołaczy". Czy to jest wolność? Istnieje jedna rzecz, która ogranicza naszą wolność: praca. W rzeczywistości jesteśmy zmuszeni do pracy. Powiedzenie wedle którego praca uszlachetnia jest wymysłem szefów.

Gianni Sbrogió "WARTO WALCZYĆ!"
Praca nie jest sposobem na życie, lecz koniecznością sprzedawania siebie w celu przeżycia. Poprzez walkę o skrócenie czasu pracy, aby już więcej nie umierać w wyniku zatrucia, walczymy przeciw zagrożeniom dla zdrowia. Ponieważ wstawanie każdego poranka i chodzenie do pracy niszczy nasze zdrowie, szkodliwym jest podleganie cyklowi pracy, metodom produkcji, szkodliwym jest wykonywanie pracy zmianowej, szkodliwym jest wracanie do domu z wypłatą zmuszająca do powrotu do fabryki następnego dnia.

FILM: OSTATNIE OGNIE W PORTO MARGHERA
Tytuł tego dokumentu ma wiele znaczeń: włoskie słowo "fuoco" oznacza "ogień", a także "strzelaninę". W tym wypadku, słowo to oznacza również płomienie z zakładu petrochemicznego, które sprawiają, że strefa przemysłowa jest widoczna z odległości wielu kilometrów. Fraza "ostatnie ognie" odnosi się także do fal walk klasowych, które przetoczyły się przez strefę przemysłową w latach 50., 60. i 70. XX wieku; walk charakteryzujących jej okolicę, które pozostawiły w niej trwały ślad.

FILMY:

Do tego numeru "Przeglądu Anarchistycznego" załączona jest płyta CD z dwoma filmami. Ich treść jest bezpośrednio powiązana z artykułami zamieszczonymi w piśmie. Pierwszy z nich "Raport CCIODH z piątej wizyty w Oaxaca", zrealizowany został przez grupę prawników i działaczy społecznych po stłumieniu rewolty w meksykańskim stanie Oaxaca. Film przedstawia relacje różnych grup społecznych dotyczące obecnej sytuacji w Oaxaca. Ukazywany jest ogrom represji stosowanych wobec obywateli, którzy postanowili sprzeciwić się władzy.

Drugi film to "Ostatnie ognie w Porto Marghera" (Porto Marghera - gli ultimi fuochi), nakręcony przez Manuelę Pellarin w 2004 r. Poświęciliśmy mu w Przeglądzie cały dział, który wprowadza w jego tematykę. Ruch autonomii robotniczej, jaki narodził się we Włoszech na przełomie lat 60. i 70 XX wieku, zasługuje na głębszą analizę, gdyż do tej pory był on zasadniczo pomijany zarówno przez oficjalne publikacje, koncentrujące się jedynie na spektakularnych akcjach grup zbrojnych, jak i w publikacjach z kręgów radykalnej lewicy i anarchizmu. Sporo odniesień do tej tematyki znalazło się w poprzednim numerze Przeglądu, choć miały one charakter bardziej teoretyczny. W dziale "Spontaniczność, marksizm, partia" analizowaliśmy m.in. stosunek marksizmu autonomistycznego do anarchizmu.

ENGLISH SUMMARY

Alterglobalizm, jako ruch społeczny, staje coraz lepiej przygotowany merytorycznie naprzeciw neoliberalizmu. Jego postulaty i publikacje jego działaczy nie są już tylko negatywne (wolność od biedy, wyzysku, dyskryminacji rasowej, płciowej etc.), ale zawierają propozycje pozytywne, mające na celu radykalną reformę rzeczywistości społeczno-politycznej. Nawoływania aktywistów ruchu, ponawiane cyklicznie na forach społecznych, dają w końcu pokłosie w ciągle rosnącej liczbie publikacji prezentujących odmienne od dominujących sposoby organizacji społeczeństwa i gospodarki. Lewica po latach zastoju intelektualnego i kapitulanctwa wobec postulatów liberalnych, wszystkich tych „trzecich dróg”, zaczyna konstruować coraz więcej klarownych alternatywnych wobec hegemonicznego dyskursu wolnorynkowego.

Od ponad 130 lat w Polsce jednym z najważniejszym przejawów oporu społecznego wobec niesprawiedliwego traktowania pracowników przez pracodawców jest walka o samorządność w miejscu pracy. Termin samorządność pracownicza oznacza zarządzanie przedsiębiorstwami czy wręcz całą gospodarką przez samych pracowników(1). Nie istnieje wówczas funkcja szefa, wszyscy pracownicy na równych prawach uczestniczą w podejmowaniu kluczowych decyzji finansowych i organizacyjnych(2). Prawo pracowników do decydowania o przedsiębiorstwie uzasadniane jest wnoszonym przez nich wkładem pracy oraz koniecznością sprawiedliwego i możliwie równego dzielenia się pracą i zyskami. Istotna jest również występująca u wszystkich ludzi potrzeba uznania, szacunku i sprawowania kontroli nad swoim życiem. Zakładanie dobrowolnych spółdzielni (kooperatyw) i przejmowanie władzy w okupowanych podczas strajków zakładach, to od chwili narodzin ruchu związkowego najczęściej stosowane metody walki o stworzenie miejsc pracy bez pracodawców.

Jednym z głównych zarzutów stawianych ruchom antykapitalistycznym jest ich rzekoma „utopijność”. Utopijność polegająca na braku realnej alternatywy dla obecnego systemu. Neoliberałowie, którzy opanowali w ostatnich latach całkowicie naukę ekonomii ukuli nawet termin TINA – od angielskiego there's no alternative (nie ma alternatywy). Powtarzają to przy okazji wszystkich debat, gdy brakuje im innych argumentów.

Mają rację o tyle, że wiele ruchów politycznych rzeczywiście tkwi w przeszłości. Pomimo, iż często trafnie diagnozują słabości neoliberalizmu i zagrożenia płynące z kapitalizmu nie potrafią przedstawić nic poza kilkoma hasłami. Sytuacja nie jest jednak beznadziejna. Prawdą jest, że ruchy społeczne nie mają dziś wielkich teoretyków na miarę Karola Marksa czy Michała Bakunina. Nie oznacza to jednak całkowitego braku alternatyw. Jednym z pomysłów na odmienne od kapitalistycznego, zorganizowanie ekonomii jest koncepcja tak zwanej „ekonomii uczestniczącej”.

Zasłużyłem sobie na powszechną nienawiść współczesnego społeczeństwa i nie chciałbym mieć, w oczach takiego społeczeństwa, innych zasług. Zauważyłem jednak, że to właśnie w kinie wywołałem największe i najbardziej jednomyślne oburzenie; w tej dziedzinie rzadziej plagiowano moje pomysły niż w innych. Już sama moja obecność w świecie kina to hipoteza uznawana najczęściej za wątpliwą.
Guy Debord, "In girum imus nocte…"

W połowie lat dziewięćdziesiątych grono szacownych filmoznawców i historyków sztuki spotkało się na międzynarodowej konferencji poświęconej filmom Deborda. Wygłosiwszy referaty, uczestnicy przystąpili do dyskusji. Szybko okazało się, że nie widzieli ani jednego z tych filmów. Owa anegdota doskonale ilustruje paradoksalny charakter filmowej twórczości Guy Deborda, jej radykalną odrębność.

Proces(1) dr Augustyna Wróblewskiego i Kazimierza Czechowskiego dzięki rozgłosowi, jaki nadał oskarżonym i ich ideom jest jednym z nielicznych, bardziej znanych wystąpień polskiego teoretyka anarchizmu w okresie jego maksymalnego nasilenia wpływów w ostatnich latach XIX wieku i w okresie przed I Wojną Światową. Ruch anarchistyczny nie uzyskał na ziemiach polskich takich wpływów jak chociażby w Hiszpanii, Włoszech, czy Francji, zaznaczył jednak swoją obecność na polskim ruchu robotniczym i socjalistycznym.

Proces Augustyna Wróblewskiego stanowi ciekawe świadectwo działalności grupy anarchistycznej, zarazem jest dokumentem ukazującym działalność policji i sądownictwa w Galicji w schyłkowym okresie panowania Austro-Węgierskiego, niezłym przykładem fachowości, zamiłowania do polemiczności i dużej wiedzy, (czego możemy dzisiaj pozazdrościć przyglądając się przebiegowi głośnych procesów III RP) ówczesnych ludzi palestry zwłaszcza obrońców Dr Józefa Drobnera i Dr Józefa Moskwy, dla których cała sprawa była nie skrywanym wyzwaniem: "Szarzyznę przestępstw codziennych, zwykłych, wynikających z nędzy i namiętności ludzkiej, której to przestępstwa poniżają i bezczeszczą winnych, zrozpaczają sędziów i ubliżają ludzkości, przerywa ten proces..".(2)

Ukazał się szósty, jesienno-zimowy numer "Przeglądu Anarchistycznego", pismo do tej pory ukazywało się pod tytułem „Biuletyn Poznańskiej Biblioteki Anarchistycznej”.

Upadek marksizmu w sferze politycznej i kompromitacja praktycznej realizacji idei „dyktatury proletariatu”, pociągnęły za sobą ogromne przeobrażenia na płaszczyźnie kulturowej. Ideolodzy systemu kapitalistycznego, mogli więc ogłosić „koniec historii”, ruch rewolucyjny został wyrugowany nie tylko w sensie fizycznym, zniknął również z ludzkich umysłów. Oczywiście opór wobec brutalnego wyzysku i eksploatacji nie zniknął. Przybiera on jednak formy, które nie mogą zakwestionować globalnej ideologii neoliberalnej. Z jednej strony mamy więc religijny i narodowy fundamentalizm, stanowiące substytuty walki rewolucyjnej, z drugiej pojedyncze wybuchy klasowej wściekłości w postaci zamieszek i strajków. Pasja niszczenia nie przekłada się jednak zawsze na konkretne zmiany społeczne.

Symbolem oporu wobec globalnej hegemonii USA i nierównościom kapitalizmu nie jest już emblematyczny latynoski partyzant przemierzający lasy Boliwii czy Mozambiku z karabinem w ręku, ale profesor lingwistyki w mocno zaawansowanym wieku, w niemodnym sweterku i okularach w drucianych oprawkach, przemierzający korytarze uniwersytetów, publikujący na wielu portalach internetowych i występujący na forach społecznych – Noam Chomsky.

To mówi o naszej epoce więcej niż się na pierwszy rzut oka wydaje. Powstanie i rozwój Internetu sprawiły, że wymiana i dystrybucja informacji stały się sednem budowania hierarchii władzy. Jak zauważa Zygmunt Bauman, dramatycznie skurczyły się przestrzeń oraz czas i rzeczywistość straciła na zawsze swój materialny, lokalny charakter i ogromną wagę uzyskuje równoczesność dziania się zdarzeń [Bauman, Globalizacja, Warszawa 2000]. Kapitał uzyskał narzędzia, które pozwalają mu rozprzestrzeniać się na cały glob i podważać suwerenność państw narodowych.

Rewolucja Rosyjska 1917 roku to jedno z najbardziej zmitologizowanych wydarzeń w historii najnowszej. Według radzieckiej propagandy, panującej we wszystkich krajach Bloku Wschodniego była niemal wyłącznie dziełem skupionych wokół Lenina bolszewików, którzy zawsze postępowali słusznie, a ich wódz jawił sie niemal jak rewolucyjny święty.

Popularna ostatnio propaganda prawicowych "historyków" widzi w Rewolucji Październikowej jedynie zamach stanu i źródła wszelkiego zła, tak jakby Rosja carska była krajem powszechnej szczęśliwości. Publikacje zadające kłam tym fałszywym wizjom są wielką rzadkością. Tym bardziej warto sięgnąć po jedną z nich - "Nieznaną Rewolucję" Wolina.

"Wolin" to pseudonim rosyjskiego anarchisty Wsiewołodii Michajłowicza Ejchenbauma. Polskie wydanie "Nieznanej Rewolucji" zawiera najważniejsze fragmenty jego monumentalnej, 700 stronicowej historii Rewolucji Rosyjskiej. Wartość publikacji jest tym większa, że Wolin opisuje wydarzenia, w których sam uczestniczył. W roku 1917 stanął on po stronie rewolucji. Zetknął się wówczas z rewolucyjnymi marynarzami z Kronsztadu, a później także z Armią Powstańczą Nestora Machno, w której szeregach walczył. Był również świadkiem zawłaszczania rewolucji przez Lenina i jego stronników, atakujących najzacieklej inne siły lewicowe. Kilkakrotnie trafiał do więzień jako "kontrrewolucjonista".

Publikacje niezależne, zwane także drugoobiegowymi to wszelkie wydawnictwa nie objęte cenzurą. Tradycje druków konspiracyjnych sięgają w Polsce XVI wieku, kiedy to opublikowano pierwsze teksty reformacyjne. Rozkwit literatury niepodległościowej i antyrosyjskiej nastąpił w okresie Targowicy i rozbiorów. Później wydawnictwa konspiracyjne ukazywały się we wszystkich zaborach aż do roku 1918. W okresie okupacji niemieckiej i sowieckiej wydano ponad 2000 tytułów czasopism i ponad 1500 książek i broszur. W latach 1944-1949, poza ówczesną cenzurą ukazało blisko 300 tytułów czasopism oraz kilkadziesiąt broszur. Kolejnym okresem pojawiania się i rozwoju druków niezależnych jest druga połowa lat 70-tych. Ma to związek z Wydarzeniami Czerwca ’76 w Radomiu i Ursusie, powstaniem Komitetu Obrony Robotników (KOR), Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela (ROPCiO) oraz Konfederacji Polski Niepodległej (KPN). Niedługo potem powstały także pierwsze niezależne organizacje studenckie, młodzieżowe i robotnicze, także wydające swoje pisma. Strajki w sierpniu 1980 i powstanie NSZZ „Solidarności” zaowocowały ogromną aktywnością wydawniczą. Także w okresie stanu wojennego i po jego zniesieniu nie ustała intensywna, niezależna działalność edytorska. Od tego czasu datuję się również powstanie kolejnego nurtu wydawniczego tzw. trzeciego obiegu. Zaliczają się do niego wydawnictwa pozostające w opozycji zarówno do władz jak i „konstruktywnych” działaczy opozycyjnych.

Centre international de recherches sur l'anarchisme (CIRA) - Międzynarodowe centrum badań nad anarchizmem, jest największą i najbardziej poważaną tego typu instytucją prowadzoną przez anarchistów. W kręgu zainteresowań archiwizacyjnych i badawczych, leży filozofia i historia anarchizmu na całym świecie, we wszystkich językach. W kolekcji znajdują się książki, broszury, pisma, grafiki, fotografie, filmy i nagrania audio na wszelakich nośnikach. W ciągu kilkudziesięciu lat działalności dzięki CIRA, ukazało się kilkaset książek i opracowań, organizowane były sympozja, wykłady. Centrum współpracuje z wybitnymi historykami anarchizmu oraz innymi tego typu instytucjami.

Program festiwalu 50-lecia CIRA
Lozanna, Szwajcaria 15-16 wrzesień 2007

Wydana właśnie w Polsce książka "Polityka, anarchizm, lingwistyka" Noama Chomskyego pokazuje nam autora nie tylko jako myśliciela rozważającego zawiłości ludzkiej natury, ale przede wszystkim - radykalnego krytyka polityki zagranicznej Stanów Zjednoczonych oraz systemu kapitalistycznego.

Jeszcze kilka lat temu w Polsce kojarzono Chomsky'ego głównie jako autora prac lingwistycznych. Tymczasem w jednym z wywiadów zamieszczonych w zbiorze "Polityka, anarchizm, lingwistyka" twierdzi on, że pierwotną pasją, która doprowadziła go (poprzez kontakty towarzyskie) do studiów lingwistycznych, była właśnie radykalna działalność polityczna. Mamy też okazję zapoznać się ze środowiskiem imigrantów żydowskich w Stanach Zjednoczonych lat 30. Środowiskiem pełnym zaciekłych dyskusji, w którym jednak to idee wolnościowe były najistotniejszym składnikiem systemu wartości. Ten klimat Chomsky chłonął już jako dziecko, co w połączeniu z nauką w eksperymentalnej szkole prowadzonej metodą Dewey'a niewątpliwie przyczyniło się do wielkiej pracy, którą od blisko 50 lat wykonuje profesor Massachusetts Institute of Technology w dziedzinie radykalnej krytyki społecznej.

Nakładem poznańskiej oficyny "Trojka" ukazała się książka światowej sławy naukowca i anarchisty Noama Chomsky. Poniżej prezentujemy wstęp do książki autorstwa Piotra Rymarczyka.

Zaangażowanie polityczne uczonych nie jest zjawiskiem nowym. Rzadko jednak zdarza się, by naukowiec cieszący się światowym uznaniem zdobył jednocześnie rozgłos jako działacz polityczny - i to głosząc poglądy odległe od głównego nurtu ideologicznego dyskursu. W zasadzie nasuwa się tu tylko jeden przykład: Noam Chomsky.

Chomsky urodził się w 1928 r., w Filadelfii, w rodzinie żydowskich imigrantów. Część spośród jego krewnych angażowała się w działalność radykalnych ugrupowań lewicowych, co wpłynęło na kształt poglądów politycznych dorastającego Noama. Owym krewnym - jak sam później twierdził - zawdzięcza nie tylko przekonanie o opresywnym charakterze kapitalistycznego porządku, ale i o tym, że model komunizmu realizowany wewnątrz Związku Radzieckiego nie ma nic wspólnego z autentyczną rewolucją, a zarazem wyzwoleniem.

Książka pt. "Autonomia robotnicza" bardzo szeroko traktuje ten temat, poruszając wiele różnorodnych wątków: badania robotnicze, analizę składu klasowego, krytykę organizacji partyjnych i związkowych, taktykę akcji bezpośredniej, kwestie uznania itd. Zaprezentowany w niej materiał jest potrzebnym głosem w dyskusji na temat teorii i praktyki radykalnego ruchu pracowniczego. Koncepcje walki, a także postulaty polityczne, nie mogą zostać "wniesione" czy "narzucone" klasie pracowniczej z zewnątrz, ale muszą zostać wypracowane w jej wnętrzu. Pracownicy nie są bezkształtną masą, którą można formować na wzór takich czy innych ideologicznych koncepcji. W tym kontekście staje się oczywistym, że to nie ruch pracowniczy ma wyrażać dążenia anarchistów, ale dokładnie odwrotnie. Potwierdza to historyczna perspektywa, w której - ruch anarchistyczny wyrasta z emancypacyjnych dążeń ruchu pracowniczego. To nie robotnicy "nie dorośli" do anarchistycznych ideałów, to raczej anarchistyczna teoria i praktyka ugrzęzła w niezrozumiałych dla robotników "wymysłach", pozostających współcześnie bez żadnego odniesienia społecznego. Konsekwencją tego pojawiające się sprzeczności, konflikty, ideowy dyskomfort powinny być wykorzystane w celu odrzucenia dogmatycznych gorsetów i otwarcia się na nową dyskusję i działanie. Poniżej przedstawiamy fragment wstępu do książki, autorstwa Krzysztofa Króla, działacza poznańskiej Federacji Anarchistycznej.

Ruch anarchistyczny to nie tylko historyczny epizod, kiedy to obok marksowskiego i marksistowskiego socjalizmu pojawił się w szeregach dwóch pierwszych Międzynarodówek, oferując konkurencyjną wizję politycznego działania. W dalszym ciągu stanowi ważny biegun ideowy dla wszystkich krytyków społeczeństwa kapitalistycznego. Nie trzeba nawet zgadzać się z Davidem Greaberem, który pojawienie się ruchu oporu przeciw neoliberalnej globalizacji zinterpretował jako wejście na scenę polityczną nowych anarchistów, żeby docenić wagę tego prądu.

Wśród nielicznych publikacji poświęconych różnym nurtom anarchizmu, jakie zdołały się do tej pory ukazać w naszym kraju, zdecydowanie przeważają pozycje poświęcone teorii, często też są to dzieła autorów anarchizmowi nieprzychylnych. Książka pod redakcją Rafała Górskiego zatytułowana Anarchosyndykalizm. Strajki, powstania, rewolucje 1892-1990 to pierwsza w języku polskim tak obszerna próba ukazania dramatycznej historii anarchosyndykalizmu. Chociaż na pewno będzie stanowiła świetne wypełnienie luki w naszej wiedzy o historii społecznej minionego wieku, nie jest to zwykła monografia o ambicjach naukowej syntezy.

1 maja podczas Kiermaszu Wydawnictw Niezależnych będzie miała miejsce premiera najnowszego Biuletynu Poznańskiej Biblioteki Anarchistycznej. Biuletyn ma 166 str. formatu A5. Poniżej prezentujemy Wstęp i rozszerzony spis treści. Zapraszamy do lektury i działania.

WSTĘP
Prezentujemy kolejny numer Biuletynu Poznańskiej Biblioteki Anarchistycznej. Wydaliśmy go w nowej, zmienionej formule. Część zmian widoczna jest już na pierwszy rzut oka, nowa szata graficzna, kolorowa okładka, zapach świeżego druku... Jednak największe zmiany dotyczą przede wszystkim warstwy treściowej. Chcielibyśmy, aby Biuletyn, zachowując swój charakter, stał się miejscem pogłębionej analizy i dyskusji w ruchu anarchistycznym. Współczesny ruch anarchistyczny w Polsce popada często w pułapkę nieumiejętności wyjścia poza tworzoną w oderwaniu od rzeczywistości teorię. Aby anarchizm jako ruch mógł się rozwijać, potrzebuje stałego wglądu w nowe trendy filozoficzne i społeczne. Niekoniecznie związane bezpośrednio z anarchizmem, ale dające mu możliwość formowania skutecznej strategii.

W Polsce literatura polityczna jest obecnie wielką rzadkością. Jeżeli już się ukazuje, to zwykle prezentowane są w niej ruchy będące na świeczniku. Wszelkie ideologie antykapitalistyczne są natomiast pomijane. W takiej sytuacji nawet umiarkowany keynsizm, czyli liczenie na to że państwo łaskawie zainterweniuje w gospodarkę i poprawi los klasy pracującej urastają do roli „skrajnego lewactwa”. Na szczęście czasami pojawiają się publikacje pokazujące alternatywę i poszerzające zakres wiadomości.

Jedną z nich jest książka „Anarchosyndykalizm – strajki, powstania, rewolucje 1892-1990” wydana przez Federację Anarchistyczną Poznań, przy współpracy z Ogólnopolskim Związkiem Zawodowym Inicjatywa Pracownicza. Stanowi ona zbiór artykułów zadających kłam obiegowym twierdzeniom, jakoby anarchizm był ideologią utopijną, nie mającą nic wspólnego z rzeczywistością. Stanowią one opis najważniejszych wydarzeń, związanych z rozwojem stosunkowo mało znanego w Polsce ruchu anarchosyndykalistycznego. Istotny jest przede wszystkim pierwszy z nich - „Anarchizm ery przemysłowej”, autorstwa Rafała Górskiego, stanowiący niejako wstęp do późniejszych bardziej szczegółowych rozważań. Górski rysuje w nim obraz kształtowania się idei antybiurokratycznego, wolnościowego ruchu związkowego, będącego niejako zaprzeczeniem tego co dzieje sie obecnie w organizacjach żartobliwie zwanych pracowniczymi. Opisuje również dyskusje, które wiązały sie z początkami zaangażowania anarchistów w ruch robotniczy, gdy część najbardziej rewolucyjnie nastawionych działaczy odrzucała to jako krok w kierunku reformizmu i naiwnie wierzyła miedzy innymi w akty terroru indywidualnego. Górski wprowadza również rozróżnienie miedzy rewolucyjnym syndykalizmem, a anarchosyndykalizmem. Podczas gdy ten pierwszy często godził się z istnieniem państwa i przyjmował wiele spośród marksistowskich dogmatów, drugi odrzucał współpracę z władzą i strukturami państwa, dążąc do całkowitego obalenia systemu. Pierwszy spośród tekstów opisuje też różne podejścia do głównej idei rewolucyjnego syndykalizm, czyli strajku generalnego, prezentowane przez francuską CGT, hiszpańskie CNT oraz argentyńską FORA (Regionalną Federację Robotników Argentyny).

Zdarza się, że jeden człowiek skupia w sobie niczym soczewka najistotniejsze i najbardziej charakterystyczne cechy, mody i style swojego miejsca i czasu. Zdarza się także, że zagęszczenie i wręcz zwyrodnienie tych cech jest tak wielkie, iż postać taka może przybrać kształt karykaturalny.

Kraków w okresie po rewolucji 1905 roku a przed pierwszą wojną światową to miejsce zadziwiające. W atmosferze galicyjskiej autonomii bez przeszkód prowadzą swe działania najróżniejsze ugrupowania polityczne. Stąd tez, gdy w Rosji szaleje kozacka nahajka i pobrzmiewają coraz rzadsze strzały z naganów, tu przybywają odetchnąć zarówno wielcy - od Piłsudskiego po Lenina - jak i mniejsi bojownicy. To także prawdziwy raj dla działalności prowokatorów i agentów carskiej Ochrany. Wszyscy ci ludzie pławią się w gęstym, mistycznym sosie Młodej Polski, która przeżywa właśnie swój rozkwit. Działa legendarny „Zielony Balonik", na Plantach wieczorami wśród mgieł bez trudu spotyka się wędrujące chochoły, a dekadencja przedłużającego się niemiłosiernie końca wieku wyzwala postawy gdzie indziej nie możliwe. Studenci strajkują i demonstrują, artyści piją i tworzą, a przyjezdni zachłystują się wolnością planując kolejne powstania lub rewolucje.

Rewolucja Październikowa 1917 roku oraz poprzedzające i następujące po niej wydarzenia to jeden z najbardziej zmitologizowanych okresów historycznych. Pomimo licznych publikacji w języku polskim tonie on w odmętach propagandy, zarówno prawicowej, widzącej w obaleniu caratu wszystko co najgorsze jak i części lewicy, wybielającej działania bolszewików. Stan ten może w pewnym stopniu zmienić lektura "Pamiętników gubernatora Kronsztadu".

Ich autor Tomasz Parczewski był naocznym świadkiem wydarzeń jakie miały miejsce w latach 1917-1921 w Rosji, a w szczególności Kronsztadzie, będącym bazą floty Bałtyckiej i miastem garnizonowym. Parczewski twierdzi że pomimo iż w roku 1917 był gubernatorem reprezentującym rząd tymczasowy Kiereńskiego, nie odegrał wielkiej roli politycznej i na większość wydarzeń patrzył z boku. Wydaje się to prawdą, gdyż historia nie zapamiętała jego nazwiska i do pewnego stopnia gwarantuje bezstronność spostrzeżeń.

W audycji radia TOK FM "Pod tytułem" z 14.10.2006 r., odbyła się rozmowa dotycząca anarchizmu w literaturze. Pretekstem do rozmowy była premiera książki Piotra Laskowskiego "Szkice z dziejów anarchizmu" (Wyd. Muza S.A.). Podczas audycji zaprezentowano również, wydane przez poznańskich anarchistów książki: Piotra Kropotkina "Pomoc wzajemna jako czynnik rozwoju" i Jarosława Urbańskiego "Odzyskać miasto. Samowolne osadnictwo, skłoting, anarchitektura"

Audycji można posłuchać w sieci pod adresem
http://serwisy.gazeta.pl/tokfm/1,74635,3686296.html

"Szkice z dziejów anarchizmu" wydawcy o książce: Czym jest anarchizm? Ruchem politycznym, nurtem filozoficznym, sposobem życia, światopoglądem? Utopią czy myślą trafnie obnażającą uzurpacje wszelkiej władzy? Jak anarchizm łączy się z przemocą? Czym zasłużył sobie na jadowite diatryby Marksa i Lenina? Czy można go pogodzić z religią? Co anarchiści myśleli o rodzinie? Jakiej chcieli edukacji? Jakie książki czytali - i jakich książek stawali się bohaterami?